ඉරාන යුද උණුසුමෙන් ගෝලීය වෙළෙඳපොළ කම්පනයට

තෙල් මිල ඉහළ යාමත් සමඟ ආර්ථික අවදානම් ගැඹුරු වෙයි

මැදපෙරදිග ඉරානය සම්බන්ධ යුද උණුසුම තවදුරටත් තීව්‍ර වීමත් සමඟ ගෝලීය මූල්‍ය හා බලශක්ති වෙළෙඳපොළවල දැඩි අස්ථාවරතාවයක් මතුව තිබේ. විශේෂයෙන්ම ලෝකයේ වැදගත්ම තෙල් ප්‍රවාහ මාර්ගයක් වන හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වටා ඇති ආරක්ෂක අවදානම් හේතුවෙන් තෙල් මිල, නාවික රක්ෂණ ගාස්තු සහ කොටස් වෙළෙඳපොළ විශාල ලෙස කම්පනයට ලක්ව ඇති බව ජාත්‍යන්තර ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙති.

රොයිටර්ස් වාර්තා කළේ, හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සාමාන්‍යයෙන් ගමන් කරන ලෝක තෙල් සැපයුමේ සම්පූර්ණයෙන්ම නොවූවත් විශාල කොටසක් දැඩි ලෙස බාධා වී ඇති බවයි. මේ හේතුවෙන් Brent වර්ගයේ අමු තෙල් බැරලයක් ඩොලර් 110 ඉක්මවා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, විශ්ලේෂකයන් අනතුරු අඟවන්නේ ගැටුම් දිගටම පැවතුනහොත් මිල තවත් ඉහළ යා හැකි බවයි.

විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ලෝක තෙල් හා ස්වාභාවික වායු ප්‍රවාහයෙන් සම්භාව්‍යව 20%කට අධික ප්‍රමාණයක් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන බැවින්, එම මාර්ගයේ ඇති ඕනෑම බාධාවක් ගෝලීය ආර්ථිකයට සෘජු බලපෑමක් ඇති කරන බවයි.

ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර සාකච්ඡා සම්බන්ධයෙන් යම් ප්‍රගතියක් පෙන්වුවද, වෙළෙඳපොළ තුළ අවිනිශ්චිතභාවය තවමත් පවතින බව රොයිටර් පුවත් සේවය වාර්තා කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කොටස් වෙළෙඳපොළවල දිනෙන් දින ඉහළ පහළ යාම් වාර්තා වන අතර, ආයෝජකයන් ආරක්ෂිත වත්කම් වෙත මුදල් මාරු කිරීම වැඩි වී තිබේ.

ඉරාන ගැටුම හේතුවෙන් නාවික ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයද දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දී තිබේ. හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ආසන්නයේ නැව් රැසක් සිරවී ඇති අතර, දහස් සංඛ්‍යාත නාවිකයන් අහාර, ජලය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු වලට මුහුණ දෙන බව ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

මෙම අර්බුදය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයට පමණක් නොව, කෘෂිකාර්මික හා කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රවලටද බලපාමින් තිබේ. යුරෝපා සංගමය දැනටමත් පොහොර ආනයන ගාස්තු තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට පියවර ගෙන ඇති අතර, ගෝලීය පොහොර මිල ඉහළ යාමෙන් ආහාර නිෂ්පාදන වියදම්ද වැඩිවිය හැකි බවට අනතුරු අඟවා ඇත.

ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම තත්ත්වය දිගටම පැවතුනහොත් 1970 දශකයේ තෙල් අර්බුදයට සමාන ගෝලීය උද්ධමන තත්ත්වයක් සහ ආර්ථික මන්දගාමීභාවයක් ඇතිවිය හැකි බවයි. විශේෂයෙන් ආසියානු රටවල්, ඉන්දීයාව, චීනය, ජපානය සහ දකුණු කොරියාව වැනි තෙල් ආනයනය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින ආර්ථිකයන්ට දැඩි බලපෑම් එල්ල විය හැකි බවද සඳහන් වේ.

මේ අතර, ගෝලීය ආයෝජකයන් සහ මධ්‍යම බැංකු දැඩි අවධානයෙන් මෙම තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරමින් සිටින අතර, ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ලෝක ආර්ථිකයේ දිශානතිය තීරණය වන්නේ මැදපෙරදිග අර්බුදයේ වර්ධනය අනුව බව විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙති.