ලෝක මූල්ය ක්ෂේත්රය තුළ කෘතිම බුද්ධිය (AI) භාවිතය වේගයෙන් ව්යාප්ත වීමත් සමඟ බැංකු හා මූල්ය ආයතනවල රැකියා කප්පාදුව නව අදියරකට පිවිස තිබේ. විශේෂයෙන්ම ජාත්යන්තර බැංකු දැවැන්තයන් වන ස්ටෑන්ඩර්ඩ් චාර්ටඩ්, HSBC සහ ජේ පී මෝර්ගන්චේස් වැනි ආයතන AI මත පදනම් වූ ස්වයංක්රීය පද්ධති භාවිතය ඉහළ නංවමින් සේවක සංඛ්යාව අඩු කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටී.
මෙම තත්ත්වය පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් ලැබුණේ 2026 මැයි 19 දින ස්ටෑන්ඩර්ඩ් චාර්ටඩ් බැංකුව විසින් 2030 වන විට තම පසුකාර්යාල (back-office) රැකියා වලින් 15%කට අධික ප්රමාණයක් කප්පාදු කරන බව ප්රකාශ කිරීමත් සමඟය. ඒ අනුව රැකියා 7,000 සිට 8,000 දක්වා ප්රමාණයක් අවදානමට ලක්විය හැකි බව විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කරයි.
රැකියා කප්පාදුවට හේතු මොනවාද?
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මූල්ය ක්ෂේත්රයේ බොහෝ පරිපාලන හා දත්ත සැකසුම් කාර්යයන් AI පද්ධති මඟින් ඉතා වේගයෙන් සහ අඩු පිරිවැයකින් සිදු කළ හැකි වීම ප්රධාන හේතුව බවයි.
බැංකු විසින් AI භාවිතයට යොමු කරන ප්රධාන ක්ෂේත්ර අතර,
- ගනුදෙනු නිරීක්ෂණය
- වංචා හඳුනාගැනීම
- පාරිභෝගික සේවා chatbot පද්ධති
- ණය අවදානම් විශ්ලේෂණය
- ලේඛන සැකසීම
- නීතිමය හා අනුකූලතා (compliance) පරීක්ෂණ
යන අංශ විශේෂයෙන් සඳහන් වේ.
මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් ජේ පී මෝර්ගන්චේස් මූල්ය ආයතනයේ ප්රධාන විධායක ජේමි ඩයිමන් (Jamie Dimon) ද මෑතකදී ප්රකාශ කර තිබුණේ “අනාගතයේදී බැංකුකරුවන් අඩු වන අතර AI විශේෂඥයන් වැඩි වනු ඇත” යන්නයි.
Standard Chartered ප්රධානියාගේ ප්රකාශය විවාදයට
තව ද ස්ටෑන්ඩර්ඩ් චාර්ටඩ් බැංකුවේ ප්රධාන විධායක බිල් වින්ටර්ස් (Bill Winters) විසින් AI මඟින් “lower-value human capital” හෙවත් “අඩු වටිනාකම් සහිත මානව ශ්රමය” ප්රතිස්ථාපනය කරන බව පැවසීමත් සමඟ ඔහුගේ එම ප්රකාශයට දැඩි විවේචන එල්ල විය. සේවකයන්ට අපහාසකාරී ලෙස මෙම ප්රකාශය සැලකුණු අතර, පසුව ඔහු LinkedIn ඔස්සේ සමාව අයැද සිටියේය.
විශේෂයෙන්ම ඉන්දියාවේ චෙන්නායි, බෙංගලූරු, මැලේසියාවේ ක්වාලාලම්පූර් සහ පෝලන්තයේ වෝර්සෝ නගරවල පිහිටි පසුකාර්යාල සේවා මධ්යස්ථාන මෙම කප්පාදුවෙන් බලපෑමට ලක්විය හැකි බව සඳහන් වේ.
AI නිසා පමණක්ද?
කෙසේ වෙතත්, සමහර ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ AI යනු සමාගම් විසින් පිරිවැය අඩු කිරීම සඳහා භාවිතා කරන “නව සාධාරණීකරණයක්” බවයි. 2026 වසරේදී විශාල සමාගම් රැසක් තම සේවකයන් ඉවත් කිරීමේදී AI යන වචනය භාවිතා කර ඇති බව ඇමෙරිකානු මාධ්ය වාර්තා කරයි.
කොරෝනා සමයේ අධික ලෙස සේවකයන් බඳවා ගැනීම, ලෝක ආර්ථික මන්දගාමීත්වය සහ ලාභ ඉලක්ක ඉහළ දැමීම වැනි හේතු ද මෙම රැකියා කප්පාදුවට බලපා ඇති බව සඳහන් වේ.
නව රැකියාත් බිහිවෙයි
AI තාක්ෂණය නිසා රැකියා අහිමි වුවද, නව රැකියා ක්ෂේත්ර ද බිහිවෙමින් පවතින බව බැංකු ප්රධානීන් පෙන්වා දෙයි. AI පද්ධති කළමනාකරණය, සයිබර් ආරක්ෂාව, දත්ත විද්යාව සහ machine learning ඉංජිනේරු සේවා සඳහා ඉල්ලුම ඉහළ යමින් පවතී.
HSBC ප්රධාන විධායක ජෝර්ජ් ඇල්හැඩරි (Georges Elhedery) මෑතකදී ප්රකාශ කළේ AI “රැකියා විනාශ කරන අතරම නව රැකියාද නිර්මාණය කරන” බවයි. එමෙන්ම සේවකයන්ට නැවත පුහුණු වැඩසටහන් ලබාදීම මේ වන විට ආරම්භ කර ඇති බවත් ඔහු සඳහන් කළේය.
ඉදිරියේදී කුමක් සිදුවිය හැකිද?
විශ්ලේෂකයන් අනාවැකි පළ කරන්නේ ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ මූල්ය ක්ෂේත්රයේ සාම්ප්රදායික කාර්යාල රැකියා සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවිය හැකි බවයි. විශේෂයෙන්ම පුනරාවර්තන, ලේඛන හා දත්ත මත පදනම් වූ කාර්යයන් AI මඟින් ස්වයංක්රීය කිරීමට බැංකු වැඩි වශයෙන් යොමු වනු ඇතැයි පැවසේ.
කෙසේ වෙතත්, තාක්ෂණික කුසලතා ඇති සේවකයන් සඳහා නව අවස්ථා බිහිවන අතර, AI සමඟ වැඩ කළ හැකි ශ්රම බලකායක් නිර්මාණය කිරීම දැන් බැංකු ක්ෂේත්රයේ ප්රධාන අභියෝගයක් බවට පත්ව තිබේ.