කොළඹ — විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළ තුළ පසුගිය දිනවල සිදු වූ දැඩි උච්චාවචනයන් හමුවේ ඇමෙරිකානු ඩොලරයේ අගය ක්ෂණිකව පහත වැටීමට හේතු වූ මූල්ය ක්රමවේදය ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) අධිපති ආචාර්ය පී. නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා විසින් පැහැදිලි කර තිබේ. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ මෙම ස්ථාවරත්වය ඇති කරන ලද්දේ මහ බැංකුව විසින් වෙළෙඳපොළ වෙත එල්ල කරන ලද ඉලක්කගත මැදිහත්වීම් (targeted interventions) හරහා බවයි.
අධිපතිවරයාට අනුව, පසුගිය සතියේ විනිමය අනුපාතවල දක්නට ලැබුණු මෙම වෙනස්වීම් රටේ මූලික ආර්ථික සාධකවල වෙනස් වීමක් නිසා නොව, හුදෙක් වෙළෙඳපොළ තුළ ඇති වූ පදනම් විරහිත අනුමාන කිරීම් (speculation) සහ අනියත බිය හේතුවෙන් නිර්මාණය වූ “අධික ඉල්ලුම” නිසා හටගත් තත්ත්වයකි.
මෙහිදී මහ බැංකු අධිපතිවරයා විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළේ ප්රධාන කොටස් දෙක අතර පැවති බරපතළ පරතරය පෙන්වා දුන්නේය. ඒ, බැංකු එකිනෙකා අතර ගනුදෙනු කරන අන්තර් බැංකු වෙළෙඳපොළ (Interbank market) සහ බැංකු විසින් පාරිභෝගිකයන් හා ව්යාපාරිකයන් සමඟ ගනුදෙනු කරන සිල්ලර වෙළෙඳපොළ (Retail market) අතරයි.
“විනිමය අනුපාතය පිළිබඳව ඇති වූ අවිනිශ්චිතභාවය සහ ඇතැම් කටකතා හේතුවෙන්, භාණ්ඩ ආනයනය කරන්නන් තමන්ට කැමති ඕනෑම ඉහළ මිලකට බැංකුවලින් ඩොලර් මිලදී ගැනීමට පෙළඹුණා.”
— මහබැංකු අධිපති ආචාර්ය පී. නන්දලාල් වීරසිංහ
පලමු ශ්රේණියේ නිල අන්තර් බැංකු විනිමය අනුපාතිකය රුපියල් 330ක සීමාවක පැවති පසුබිමක, කලබලයට පත් වූ ආනයනකරුවන් තමන්ගේ ඉදිරි ආනයන පිරිවැය පියවා ගැනීමේ අරමුණින් රුපියල් 345, රුපියල් 350 සහ රුපියල් 355 වැනි අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ සිල්ලර මිල ගණන් යටතේ ඩොලර් ඉල්ලා සිටීමට පටන් ගෙන තිබේ. මෙම ආවේගශීලී හැසිරීම හේතුවෙන් සිල්ලර මිල අන්තර් බැංකු පදනම් මිලෙන් දැඩි ලෙස ඈත් වූ අතර එය මුළු මූල්ය පද්ධතියේම ස්ථාවරත්වයට තර්ජනයක් විය.
“ඇත්ත වශයෙන්ම අන්තර් බැංකු අනුපාතිකය සහ වාණිජ අනුපාතිකය පැවතිය යුත්තේ මේ දෙක අතර මැද අගයකයි. නමුත් එය සීමාව ඉක්මවා ඈතට ගියා. මෙම තත්ත්වය පාලනය කිරීම සඳහායි අප වහාම වෙළෙඳපොළට මැදිහත් වීමට තීරණය කළේ,” යැයි අධිපතිවරයා පැවසීය.
මහ බැංකුව විසින් සිදු කරන ලද මෙම නියාමන මැදිහත්වීම්වලින් සහ මහා භාණ්ඩාගාරය සමඟ පවත්වන ලද සාකච්ඡාවලින් පසුව, මේ වන විට විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළේ ගනුදෙනු සිදුවීම් සාමාන්ය සහ ලිහිල් තත්ත්වයට පත්ව ඇති බව වාර්තා වේ.
ගෝලීය වශයෙන් පවතින භූ-දේශපාලනික නොසන්සුන්තාවන් සහ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ අවදානම හමුවේ දේශීය ආර්ථිකය සහ රුපියල ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා මහ බැංකුව දැඩි ප්රතිපත්තිමය ස්ථාවරයක සිට ක්රියාත්මක වන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පවසති. මහ බැංකුවේ මූලික ඉලක්කය වන්නේ නම්යශීලී විනිමය අනුපාතික ක්රමවේදයක් (flexible exchange rate regime) පවත්වා ගනිමින්, වෙළෙඳපොළ තුළ ඇති වන අධික උච්චාවචනයන් පාලනය කිරීම සහ මිල ස්ථාවරත්වය රැක ගැනීමයි.
රටේ ආර්ථිකය සහ වාහන ඇතුළු සමස්ත වෙළෙඳපොළ අස්ථාවර කළ හැකි අසත්ය තොරතුරු සහ කටකතාවලට නොරැවටෙන ලෙසත්, කරුණු මත පදනම් වූ නිල නිවේදන කෙරෙහි පමණක් විශ්වාසය තබන ලෙසත් සෞඛ්ය සම්පන්න මූල්ය පරිසරයක් උදෙසා මහ බැංකුව ජනතාවගෙන් සහ ව්යාපාරික ප්රජාවගෙන් ඉල්ලා සිටී.