ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) දේශීය ආර්ථිකයේ වර්ධනය වෙමින් පවතින උද්ධමන අවදානම් පාලනය කිරීම සහ විදේශ විනිමය වෙළඳපොළේ අස්ථාවරතා සමනය කිරීමේ අරමුණින් ප්රතිපත්ති පොලී අනුපාතය ඉහළ දැමීමට තීරණය කර තිබේ.
මහ බැංකුව 2026 මැයි 26 වනදා සිය Overnight Policy Rate (OPR) අනුපාතය බේසිස් පොයින්ට් 100කින් ඉහළ දමමින් සියයට 8.75 දක්වා වැඩිකළ බව නිවේදනය කළේය. මෙය 2023 මාර්තු මාසයෙන් පසු සිදුකළ විශාලතම පොලී අනුපාත ඉහළ දැමීම ලෙස සැලකේ.
මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ ප්රකාශ කළේ පසුගිය දිනවල වෙළඳපොළ තුළ ඇතිවූ අධික විනිමය ඉල්ලුම, සමපේක්ෂණාත්මක ක්රියාකාරකම් සහ රුපියලට එල්ල වූ පීඩනය හේතුවෙන් “කුඩා මැදිහත්වීම්” සිදුකළ බවයි. ඔහු පෙන්වා දුන්නේ අන්තර් බැංකු විදේශ විනිමය වෙළඳපොළ සහ වාණිජ බැංකු අනුපාත අතර තාවකාලික විචලනයක් ද දක්නට ලැබුණු බවයි.
විශ්ලේෂකයන්ට අනුව, මැදපෙරදිග උණුසුම් වී ඇති භූ දේශපාලනික අර්බුදය ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කරමින් සිටී. ඉරානය සම්බන්ධ යුද උණුසුම හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම ශ්රී ලංකාවේ ඉන්ධන හා ප්රවාහන වියදම් වැඩිවීමට බලපා තිබේ.
මහ බැංකුව මීට පෙරද අනතුරු ඇඟවූයේ භූ දේශපාලනික ආතතීන්, ගෝලීය සැපයුම් දාම බාධා සහ රුපියලේ අගය පහළ යාමේ අවදානම් උද්ධමනය ඉහළ දැමිය හැකි බවයි.
2026 අප්රේල් මාසයේ කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය (CCPI) මත පදනම් වූ වාර්ෂික උද්ධමනය සියයට 5.4 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබූ අතර, එය මාර්තු මාසයේ සියයට 2.2 සිට සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යාමක් බව මහ බැංකුව නිවේදනය කර තිබේ. ආහාර නොවන කාණ්ඩයේ මිල වැඩිවීම්, විශේෂයෙන් ඉන්ධන හා ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම, මෙහි ප්රධාන හේතුව වී ඇත.
ආර්ථික විද්යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ පොලී අනුපාත ඉහළ දැමීමත් සමඟ බැංකු ණය පොලී අනුපාත ද ඉහළ යා හැකි බවයි. එමඟින් ව්යාපාරික ණය ලබාගැනීම්, නිවාස ණය සහ පාරිභෝගික වියදම් යම් මට්ටමකින් මන්දගාමී විය හැකිය.
කෙසේවෙතත්, මහ බැංකුව පවසන්නේ මෙම තීරණය මගින් දිගුකාලීනව මිල ස්ථායීතාව ආරක්ෂා කර ආර්ථිකයේ ස්ථාවරභාවය පවත්වා ගැනීමට හැකිවන බවයි. ශ්රී ලංකාව මේ වනවිට 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ ක්රියාවලියක නිරත වන අතර, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) සහාය යටතේ ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කරමින් සිටී.
මේ අතර, ශ්රී ලංකා රේගුව භාවිතා කරන ඩොලර් විනිමය අනුපාතය සම්බන්ධයෙන්ද විවාදයක් මතුව තිබේ. “Free Lawyers” සංවිධානය පෙන්වා දෙන්නේ රේගුව තවමත් රුපියල් 351.17 ක අගයක් භාවිතා කරන අතර, එය වෙළඳපොළේ පවතින අනුපාතයට වඩා ඉහළ බවයි. ඔවුන් අනතුරු ඇඟවූයේ මෙය ආනයනික භාණ්ඩ මිල තවත් ඉහළ දැමීමට හේතු විය හැකි බවයි.