ඉරාන සහ උගන්ඩා දේශසීමා මෙන්ම කොංගෝවේ නැගෙනහිර කලාපයත් දැඩි අර්බුදයක
ප්රජාතන්ත්රවාදී කොංගෝ ජනරජයේ (DRC) නැගෙනහිර ප්රදේශයේ ක්රියාත්මක වන එබෝලා ප්රතිකාර මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කරගනිමින් දේශීය වැසියන් විසින් එල්ල කරනු ලබන ප්රහාර මෑත දිනවලදී ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) අනතුරු අඟවන්නේ මෙම ප්රචණ්ඩකාරී වාතාවරණය හේතුවෙන් කොංගෝව සහ අසල්වැසි යුගන්ඩාව පුරා වෛරසය ව්යාප්ත වීමේ අවදානම බෙහෙවින් වැඩි වී ඇති බවයි.
පසුගිය බ්රහස්පතින්දා ‘රුවන්පාරා’ (Rwampara) සෞඛ්ය මධ්යස්ථානයට කඩා වැදුණු ප්රකෝපකාරී පිරිසක්, එබෝලා රෝගයෙන් මියගිය තම ඥාතීන්ගේ මළසිරුරු තමන් වෙත භාර දෙන ලෙස බල කරමින් දැඩි නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයක් ඇති කළහ. ඉන් දිනකට පසු, ‘ඉටුරි’ (Ituri) පළාතේ ‘මොන්ග්බ්වාලු’ (Mongbwalu) රෝහලේ පිහිටුවා තිබූ ‘දේශසීමා රහිත වෛද්යවරුන්ගේ සංවිධානයට’ (MSF) අයත් වෛද්ය කූඩාරම් දෙකක් දේශීය පිරිස් විසින් ගිනිබත් කර තිබේ.
අන්තර්ජාතික වෛද්ය ක්රියාකාරී සන්ධානය (ALIMA) ප්රකාශ කරන පරිදි, මෙම ප්රහාරයට හේතු වී ඇත්තේ එබෝලා රෝග ලක්ෂණ පෙන්වූ රෝගියෙකු මියයෑමෙන් පසු, සෞඛ්ය බලධාරීන් විසින් ආසාදනය පැතිරීම වැළැක්වීම සඳහා දැඩි සෞඛ්ය රෙගුලාසි මත මළසිරුර හුදෙකලා කිරීමට පියවර ගැනීමයි. එහිදී ඇතිවූ බහින්බස්වීම් අවසානයේ කූඩාරම් ගිනිබත් කිරීම දක්වා දුරදිග ගොස් ඇත.
මෙම ආතතිකාරී තත්ත්වයට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ සිරුරු හැසිරවීම පිළිබඳ පවතින දැඩි නීති සහ දේශීය සංස්කෘතික චාරිත්ර අතර පවතින ගැටුමයි. සාමාන්යයෙන් මෙම කලාපයේ පවතින චාරිත්රවලට අනුව, ඥාතීන් මළසිරුර ස්පර්ශ කර අවසන් ගෞරව දැක්වීම සිදු කරයි. එහෙත් එබෝලා වෛරසය ආසාදනය වී මියගිය අයගේ සිරුරු තුළ වෛරසය අධික ලෙස සක්රීයව පවතින බැවින්, විශේෂ ආරක්ෂිත ඇඳුම් කට්ටල (PPE) හැඳින් පිරිස්වලට මිස සාමාන්ය වැසියන්ට සිරුරු ස්පර්ශ කිරීමට අවසර නොලැබේ.
සෞඛ්ය අංශ කෙරෙහි පවතින අවිශ්වාසය සහ බිය නිසා දේශීය වැසියන් අතර විවිධ කටකතා පැතිර යමින් පවතී. ඇතැම් වැසියන් විශ්වාස කරන්නේ එබෝලා යනු මුදල් ඉපයීමේ ව්යාපාරයක් බවත්, මළසිරුරු භාර නොදෙන්නේ අවයව ජාවාරම් කිරීම සඳහා විය හැකි බවත්ය.
විශේෂඥ වෛද්ය රොද්රිගස් කිසැන්ඩෝ පවසන්නේ, කටකතා පාලනය කිරීමට නිවැරදි තොරතුරු කඩිනමින් ජනතාව අතරට නොයෑම මෙම ප්රචණ්ඩත්වයට මුල පුරන බවයි. මෙම ප්රහාර හේතුවෙන් ප්රතිකාර ලබමින් සිටින සැක සහිත රෝගීන් කඳවුරුවලින් පලායෑම සිදුවන අතර, එය වෛරසය සමාජගත වීමේ වේගය තවත් තීව්ර කරනු ඇත.
වසංගතයේ වත්මන් තත්ත්වය සහ ජාත්යන්තර ප්රතිචාරය
- රෝගීන් සහ මරණ: කොංගෝ සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ නවතම දත්තවලට අනුව, මේ වන විට සැක සහිත රෝගීන් 800කට ආසන්න ප්රමාණයක් වාර්තා වී ඇති අතර මරණ සංඛ්යාව 180කට ආසන්න වී තිබේ.
- නවතම විද්යාත්මක සොයාගැනීම්: ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) දත්තවලට අනුව, මෙම 17 වන එබෝලා වසංගතයට හේතු වී ඇත්තේ ‘බුන්ඩිබුග්යෝ’ (Bundibugyo virus – BVD) නමැති දුර්ලභ එබෝලා වෛරස් ප්රභේදයයි. මෙම ප්රභේදය සඳහා දැනට අනුමත කරන ලද එන්නතක් හෝ නිශ්චිත ප්රතිකාරයක් නොමැති වීම නිසා තත්ත්වය වඩාත් බරපතළ වී ඇත.
- රටවල් 10ක් අවදානමේ: අප්රිකානු රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්යස්ථානය (Africa CDC) විසින් දකුණු සුඩානය, රුවන්ඩාව, කෙන්යාව, ටැන්සානියාව, ඉතියෝපියාව ඇතුළු අප්රිකානු රටවල් 10ක් මේ වන විට දැඩි අවදානම් මට්ටමක (High Alert) පවතින බව නිවේදනය කර ඇත.
මේ අතර, ජාත්යන්තර ආධාර විශාල වශයෙන් කප්පාදු වී තිබීම හේතුවෙන් කොංගෝ රජයේ භාණ්ඩාගාරයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල වී ඇති අතර, ප්රතිකාර මධ්යස්ථානවල ඖෂධ සහ පහසුකම් හිඟයක් ද නිර්මාණය වෙමින් පවතී. පවතින අවදානම සැලකිල්ලට ගෙන කොංගෝව, යුගන්ඩාව සහ දකුණු සුඩානය ඒකාබද්ධව දේශසීමා නිරීක්ෂණ සහ රසායනාගාර පරීක්ෂණ ශක්තිමත් කිරීමට එකඟ වී ඇත.
(මූලාශ්ර: විදෙස් පුවත් සේවා ඇසුරින්)