ශ්රී ලංකාවේ උග්ර වෙමින් පවතින මිනිස්–අලි ගැටුම් (Human-Elephant Conflict) පාලනය කිරීමේ අරමුණින් ප්රධාන අලි ගමන් මාර්ග (Elephant Corridors) කිහිපයක් නීතිමය ආරක්ෂාව යටතට ගෙන ගැසට් කිරීමට රජය සැලසුම් කර තිබේ. පරිසර අමාත්යාංශයට අදාළ ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරන්නේ මූලික අදියරේදී හඳුනාගෙන ඇති ප්රධාන අලි ගමන් මාර්ග හතරක් ආරක්ෂිත කලාප ලෙස ප්රකාශයට පත් කිරීමේ කටයුතු අවසන් අදියරේ පවතින බවයි.
නියෝජ්ය පරිසර අමාත්ය ඇන්ටන් ජයකොඩි මහතා මීට පෙර සඳහන් කර තිබුණේ, අලි ගමන් මාර්ග හඳුනාගෙන ඒවා ආරක්ෂා කිරීම මිනිස්–අලි ගැටුම් අවම කිරීම සඳහා ගන්නා ප්රමුඛ ක්රියාමාර්ග අතර වන බවයි.
අලි ගමන් මාර්ග ගැසට් කිරීමේ අවශ්යතාවය
වනජීවී විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ ශ්රී ලංකාවේ මිනිස්–අලි ගැටුම්වල මූලික හේතුව වන්නේ අලින්ගේ ස්වභාවික වාසස්ථාන කොටස්වලට වෙන්වීම සහ අලින් භාවිත කළ සාම්ප්රදායික සංචරණ මාර්ග අවහිර වීම බවයි. වනාන්තර ඉඩම් කෘෂිකර්මාන්තය, ජනාවාස, යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘති සහ අනවසර ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම් සඳහා භාවිත කිරීම හේතුවෙන් අලින්ට ආහාර සහ ජලය සොයා ගම්මාන හා වගාබිම් හරහා ගමන් කිරීමට සිදුව ඇත.
විශේෂයෙන්ම වියළි කලාපයේ අලි ගහනය හා මිනිස් ජනාවාස එකිනෙකට ආසන්නව පිහිටීම මෙම ගැටලුව තවත් උග්ර කර තිබේ. පර්යේෂණයන් අනුව අලි සංචරණය සඳහා භාවිත කරන ස්වභාවික සම්බන්ධතා මාර්ග බිඳ වැටීම නිසා අලි ජනගහන අතර සම්බන්ධතාවය ද අඩාල වෙමින් පවතී.
ගැටුම් ඉහළ යාමට බලපාන ප්රධාන හේතු
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන ප්රධාන හේතු අතර,
- වනාන්තර හා අලි වාසස්ථාන අහිමි වීම
- අලි ගමන් මාර්ග අවහිර වන ආකාරයේ සංවර්ධන ව්යාපෘති
- කෘෂිකාර්මික ව්යාප්තිය සහ ජනාවාස පුළුල් වීම
- වියළි කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ ජල හිඟය
- අනවසර ඉඩම් අල්ලා ගැනීම්
- අලි වාසස්ථාන ආසන්නයේ කසළ ගොඩවල් පවත්වාගෙන යාම
යන කරුණු ප්රධාන වේ.
මිනිස්–අලි ගැටුම් අවම කිරීමේ නව ප්රවේශය
වනජීවී ක්ෂේත්රයේ විද්වතුන් පවසන්නේ අලින්ව පමණක් රක්ෂිත තුළ සීමා කිරීමෙන් ගැටලුවට ස්ථිර විසඳුමක් නොලැබෙන බවයි. ඒ වෙනුවට අලින්ගේ ස්වභාවික සංචරණ රටාවන් ආරක්ෂා කරමින් මිනිසුන් සහ අලින් අතර සහජීවනයක් ඇති කිරීම වඩාත් සාර්ථක ප්රවේශයක් ලෙස සැලකේ.
මේ අනුව අලි ගමන් මාර්ග නීතිමය ආරක්ෂාව යටතට ගෙන ඒවායේ සිදු කෙරෙන අනවසර ඉදිකිරීම්, වගා කටයුතු සහ අනෙකුත් බාධාකාරී ක්රියාකාරකම් පාලනය කිරීම රජයේ සැලසුමේ ප්රධාන අංගයක් බව වාර්තා වේ.
ඉදිරි පියවර
වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මීට පෙර හඳුනාගෙන තිබූ අලි ගමන් මාර්ග යළි සමාලෝචනය කර නව විද්යාත්මක දත්ත මත ඒවා යාවත්කාලීන කිරීමේ කටයුතුද සිදු කෙරෙමින් පවතින බව වාර්තා වේ. එමෙන්ම ගමන් මාර්ග තුළ පවතින බාධක ඉවත් කිරීම සහ ප්රදේශ ආරක්ෂිත කලාප ලෙස නීතිමය වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කිරීමද ඉදිරියේදී සිදු කිරීමට නියමිතය.
විශේෂඥයන්ගේ මතය වන්නේ, අලි ගමන් මාර්ග ගැසට් කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන අතර, භූමි භාවිත සැලසුම්කරණය, ප්රජා සහභාගීත්වය, විදුලි වැට කළමනාකරණය සහ වනජීවී සංරක්ෂණ නීති දැඩිව ක්රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ඒකාබද්ධ වැඩසටහනක් ක්රියාත්මක කළ යුතු බවයි. එවිට පමණක් ශ්රී ලංකාවේ දශක ගණනාවක් තිස්සේ පවතින මිනිස්–අලි ගැටුම් තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරගත හැකි වනු ඇත.