නොරොච්චෝල ලක්විජය බලාගාරය සඳහා 2026/2027 වර්ෂවලට අදාළව ගල්අඟුරු මෙට්රික් ටොන් මිලියන 2.28ක් මිලදී ගැනීමේ ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය තුළ බරපතළ වංචා, දූෂණ සහ ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් විය හැකි අක්රමිකතා රැසක් සිදුවෙමින් පවතින බව කුරුණෑගල දිස්ත්රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී දයාසිරි ජයසේකර මහතා අනාවරණය කරයි.
ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීමේ ක්රියාවලිය විමර්ශනය කිරීම සඳහා පත්කර ඇති විශේෂ ජනාධිපති කොමිෂන් සභාව හමුවේ පසුගියදා පෙනී සිටි මන්ත්රීවරයා, මේ පිළිබඳව සවිස්තරාත්මක කරුණු ඇතුළත් විශේෂ රහස් ලිපිගොනුවක් (Dossier) භාරදීමට කටයුතු කර තිබේ.
ලංකාවේ සමස්ත විදුලි උත්පාදනයෙන් සියයට 40කට ආසන්න ප්රමාණයක් සපයනු ලබන්නේ නොරොච්චෝල ලක්විජය බලාගාරය මඟිනි. එම නිසා මෙම ටෙන්ඩර් ක්රියාවලියේ සිදුවන දූෂණ හේතුවෙන් රට නැවතත් 2022 වසරේ පැවති බරපතළ විදුලි අර්බුදයකට තල්ලු වීමේ අවදානමක් පවතින බව දයාසිරි ජයසේකර මහතා අනතුරු අඟවයි.
ටෙන්ඩරයට රිංගූ “කළු ලැයිස්තුවේ” සමාගම්
මන්ත්රීවරයා විසින් කොමිසම වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද ලිපිගොනුව මඟින් ජාත්යන්තර ගල්අඟුරු වෙළෙඳ ජාලයන් කිහිපයක නමගිය සමාගම්වල ක්රියාකලාපය මෙසේ හෙළිදරව් කර ඇත:
- Potencia LLC-FZ සමාගම: ලංකා ਕੋਲ කොම්පැනි (Lanka Coal Company) සමඟ දැනටමත් අධිකරණමය ආරවුලක පැටලී සිටින මෙම සමාගම, වත්මන් ටෙන්ඩරයට ද ඉදිරිපත් වී ඇත. රුසියානු සැපයුම් ජාලයන් සමඟ සබඳතා පවතින බවට චෝදනා එල්ල වී ඇති මෙම සමාගමට ටෙන්ඩරය ලබා දුන්නහොත්, ජාත්යන්තර සම්බාධක (Sanctions) හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ ණයවර ලිපි (LC), නැව් ගාස්තු සහ මුහුදු රක්ෂණ කටයුතු බරපතළ අර්බුදයකට ලක්විය හැකි බව පෙන්වා දී ඇත.
- Taranjot Resources සමාගම: බාල දේපළවලින් යුත් (ප්රමිතියෙන් තොර) ගල්අඟුරු සැපයීම හේතුවෙන් ඉන්දියාවේ රාජ්ය අයිතිය ඇති NTPC සමාගම විසින් 2024 මාර්තු මාසයේ සිට මෙම සමාගම අත්හිටුවා (Suspend) ඇත. එවැනි පසුබිමක ලංකාවේ ටෙන්ඩරයට දායක වීමට මෙයට ඉඩ දීම ගැටලුසහගතය.
- මිල ගණන් වෙනස් කිරීමේ ජාවාරම (Bid Rigging): ‘Mohit Minerals’ සහ ‘Taranjot Resources’ යන සමාගම් දෙකම ‘Trona Minerals’ නමැති එකම මව් සමාගමකට සම්බන්ධ අධ්යක්ෂවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන බවත්, ඔවුන් එකිනෙකා සම්බන්ධ වී ජාතික ප්රසම්පාදන මාර්ගෝපදේශ උල්ලංඝනය කරමින් වංචනික ලෙස ටෙන්ඩර් ජයග්රහණය කිරීමට උත්සාහ කරන බවත් හෙළි වී ඇත.
පැරණි දූෂණ සහ “අඳුරු නැව්ගත කිරීම්” (Dark Shipping)
මීට පෙර 2025/2026 වර්ෂවල සිදුවූ ‘Trident Chemphar’ ගල්අඟුරු ටෙන්ඩර් මතභේදය පිළිබඳව ද වහාම නැවත පරීක්ෂණ පවත්වන ලෙස මන්ත්රීවරයා ඉල්ලා සිටී. එහිදී නීතිපතිවරයාගේ අනුමැතිය ලබා ගැනීමටත් පෙර ගිවිසුම් අත්සන් කිරීම නිසා මෙරට විදුලි පද්ධතියට ගිගාවොට් පැය 250කට ආසන්න පාඩුවක් සිදු වූ බව මන්ත්රීවරයා ගණන් බලා ඇත.
එසේම, ඇතැම් ජාත්යන්තර සැපයුම්කරුවන් ජාත්යන්තර නීති රීති උල්ලංඝනය කරමින්, තම නෞකාවල පිහිටුම් ස්වයංක්රීයව හඳුනාගන්නා සංඥා පද්ධති ක්රියා විරහිත කරමින් සිදුකරන රහසිගත “අඳුරු නැව්ගත කිරීම්” (Dark Shipping) පිළිබඳව ද කොමිසමේ අවධානය යොමු කර තිබේ.
මෙය වාණිජ ආරවුලක් නොව “ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්රශ්නයක්”
“මේක සරල බිස්නස් රණ්ඩුවක් නෙවෙයි. ශ්රී ලංකාව මේ වෙලාවේ ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණවල නිරත වෙමින් ඉන්න රටක්. මෙවැනි වෙලාවක ගල්අඟුරු සැපයුම අඩාල වුවහොත් මුළු රටේම විදුලි බලය සහ ආර්ථිකය අඩපණ වෙනවා. ඒ නිසා මෙය කෙලින්ම ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක්.” — පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී දයාසිරි ජයසේකර
මෙම ටෙන්ඩර් දූෂණ පිළිබඳව දැඩි ස්ථාවරයක සිටිමින්, විනිවිදභාවයකින් යුතු සහ විශ්වාසවන්ත සැපයුම්කරුවන්ට පමණක් ඉදිරි කටයුතු භාරදීමට පියවර ගන්නා ලෙස මන්ත්රීවරයා ජනාධිපති කොමිසමෙන් ඉල්ලා සිටියේය. 2009 වසරේ සිට මේ දක්වා සිදුවූ සියලුම ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීම් පිළිබඳව මෙම විශේෂ ජනාධිපති කොමිෂන් සභාව ඉදිරියේදී පුළුල් විමර්ශනයක් සිදු කිරීමට නියමිතය.