ශ්රී ලංකාව සහ ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) අතර ඇති කරගත් කාර්ය මට්ටමේ එකඟතාව අනුව ඉදිරි සති කිහිපයේදී IMF විධායක මණ්ඩලය විසින් එම වැඩසටහනේ පස්වන සහ හයවන සමාලෝචන සිදු කිරීමට නියමිත බව ජාත්යන්තර ආර්ථික වාර්තා අනාවරණය කරයි. එම සමාලෝචනය අනුමත වුවහොත්, ශ්රී ලංකාවට ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 700කට ආසන්න මූල්ය ආධාරයක් ලැබීමට දොරටු විවෘත වනු ඇත.
IMF සමාලෝචනය කියන්නේ කුමක්ද?
මෙය ශ්රී ලංකාව සඳහා ක්රියාත්මක වන වසර හතරක විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (Extended Fund Facility (EFF)) වැඩසටහනේ පස්වන සහ හයවන සමාලෝචන ඒකාබද්ධව සිදුකරන ක්රියාවලියකි. මෙම වැඩසටහන මුලින්ම 2023 මාර්තු මාසයේදී අනුමත වූ අතර, එහි සමස්ත වටිනාකම ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 3කට ආසන්නය.
IMF නිලධාරීන් පවසන්නේ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාමාර්ග “ප්රශංසනීය ප්රතිඵල” ලබා දී ඇති බවයි. 2025 වසරේදී ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය සියයට 5ක වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළ අතර, විදේශ විනිමය සංචිතද ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 7 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
ඩොලර් මිලියන 700 ලැබුණොත් ඇති වාසි මොනවාද?
IMF මණ්ඩල අනුමැතිය ලැබුණහොත් ශ්රී ලංකාවට ලැබෙන මුදල් ප්රමාණය රජයට පමණක් නොව සමස්ත ආර්ථිකයටම බලපෑම් ඇති කරනු ඇත.
1. විදේශ විනිමය සංචිත ශක්තිමත් වීම
මෙම මුදල් ප්රවාහය ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ විදේශ සංචිත තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට උපකාරී වේ. එය රුපියලේ ස්ථාවරභාවයටද සහාය විය හැක.
2. ආයෝජක විශ්වාසය ඉහළ යාම
IMF අනුමැතියක් ලැබීම ජාත්යන්තර ආයෝජකයන්ට ශ්රී ලංකාව පිළිබඳ විශ්වාසයක් ලබා දෙන සංඥාවක් ලෙස සැලකේ. විදේශ ආයෝජන සහ ණය පහසුකම් නැවත ලැබීමටද මෙය බලපායි.
3. ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලියට සහාය
ශ්රී ලංකාව තවමත් 2022 දී සිදු වූ විදේශ ණය අර්බුදයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ගොඩ නොනැගී ඇත. IMF වැඩසටහන ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ සාකච්ඡා සාර්ථකව ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා අත්යවශ්ය පදනමක් වී තිබේ.
IMF විසින් පනවා ඇති ප්රධාන කොන්දේසි
IMF මණ්ඩලය අවසන් අනුමැතිය ලබාදීමට පෙර ශ්රී ලංකාව සම්පූර්ණ කළ යුතු කරුණු කිහිපයක් තිබේ.
- විදුලිබල සහ ඉන්ධන මිල ගණන් “cost-recovery” මට්ටමට පවත්වාගෙන යාම
- අඩු ආදායම්ලාභී ජනතාව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා සමාජ ආරක්ෂණ වැඩසටහන් ශක්තිමත් කිරීම
- බදු ආදායම් වැඩි කිරීම සහ රාජ්ය මුදල් කළමනාකරණය වඩා කාර්යක්ෂම කිරීම
- දූෂණ විරෝධී සහ පාලන ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීම
මැදපෙරදිග අර්බුදය ශ්රී ලංකාවට බලපාන ආකාරය
IMF නිලධාරීන් අවධාරණය කරන්නේ මැදපෙරදිග යුද ගැටුම් හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවට නව ආර්ථික පීඩන මතුව ඇති බවයි. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම, සංචාරක පැමිණීම් අඩුවීම සහ විදේශ රැකියා ආදායම් මන්දගාමී වීම ඒ අතර ප්රධාන වේ.
එමෙන්ම කාලගුණික විපත් සහ ගෝලීය වෙළෙඳ අස්ථාවරතාවයද ශ්රී ලංකා ආර්ථිකයට තවදුරටත් අවදානම් ගෙන එන බව IMF පෙන්වා දෙයි.
ශ්රී ලංකාවට ඉදිරියෙන් ඇති අභියෝග
ආර්ථිකය යම් ස්ථාවරත්වයක් කරා ගමන් කළද, ජනතාවට තවමත් ජීවන වියදම් පීඩනයක් පවතී. බදු වැඩිවීම්, විදුලි සහ ඉන්ධන ගාස්තු සංශෝධන, රාජ්ය වියදම් පාලනය වැනි ප්රතිසංස්කරණ ජනතාවට කෙටි කාලීන අපහසුතා ඇති කළ හැක.
නමුත් ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ IMF වැඩසටහන අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කිරීමෙන් පමණක් දිගුකාලීන ආර්ථික ස්ථාවරත්වයක් සහ විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීමේ හැකියාව ඇති බවයි.
IMF මණ්ඩල සමාලෝචනය ශ්රී ලංකාව සඳහා තවත් තීරණාත්මක අවස්ථාවක් ලෙස සැලකේ. ඩොලර් මිලියන 700ක මූල්ය ආධාරය ලැබීම රටේ ආර්ථික ප්රතිසාධන ක්රියාවලියට විශාල ශක්තියක් ලබාදිය හැකි නමුත්, එය සමඟ එන ප්රතිසංස්කරණ සහ මූල්ය විනය පවත්වාගෙන යාමද අත්යවශ්ය වේ.