ඔස්ට්රේලියාව පදනම් කරගත් ‘ආර්ථික විද්යාව සහ සාමය පිළිබඳ ආයතනය’ (Institute for Economics & Peace – IEP) විසින් වාර්ෂිකව නිකුත් කරනු ලබන ගෝලීය සාම දර්ශකය (Global Peace Index – GPI) මේ වන විට ප්රකාශයට පත් කර තිබේ. මෙවර දර්ශකයට අනුව ශ්රී ලංකාව සාමකාමීත්වය අතින් කැපී පෙනෙන ප්රගතියක් අත්කර ගනිමින් දකුණු ආසියානු කලාපයේ දෙවැනි ස්ථානය දිනා ගැනීමට සමත්ව ඇත.
ස්වාධීන රාජ්යයන් සහ ප්රදේශ 163ක් ඇතුළත් මෙම ගෝලීය ශ්රේණිගත කිරීම් තුළ සමස්ත ලෝකයෙන්ම 67 වැනි ස්ථානය හිමිකර ගැනීමට ශ්රී ලංකාව සමත්ව තිබේ. මෙය පසුගිය වසරේ (2025) ශ්රී ලංකාව ලබා සිටි 97 වැනි ස්ථානය හා සසඳන විට ස්ථාන 30ක සුවිශේෂී ඉදිරියට පැමිණීමකි.
දකුණු ආසියානු කලාපීය තත්ත්වය
දකුණු ආසියානු කලාපය තුළ සාමකාමීත්වය අතින් ප්රමුඛයා බවට පත්ව ඇත්තේ භූතානයයි. ඔවුන් ගෝලීය වශයෙන් 16 වැනි ස්ථානයේ පසුවේ. කලාපයේ සෙසු රටවල තත්ත්වය පහත පරිදි වේ:
| කලාපීය ස්ථානය | රට | ගෝලීය ශ්රේණිගත වීම (163න්) |
| 1 | භූතානය | 16 |
| 2 | ශ්රී ලංකාව | 67 |
| 3 | නේපාලය | 111 |
| 4 | බංග්ලාදේශය | 117 |
| 5 | ඉන්දියාව | 127 |
| 6 | පාකිස්ථානය | 152 |
| 7 | ඇෆ්ගනිස්ථානය | 157 |
දේශපාලන හා ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ 2022 වසරේ ඇතිවූ දැඩි ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු රට ක්රමයෙන් ස්ථාවර වීම, දේශපාලන ස්ථාවරත්වය ගොඩනැඟීම සහ අභ්යන්තර සුරක්ෂිතභාවය ඉහළ යාම ශ්රී ලංකාවේ මෙම සාර්ථකත්වයට සෘජුවම බලපා ඇති බවයි. විශේෂයෙන්ම දේශපාලන අස්ථාවරත්ව දර්ශකය 25% කින් පමණ යහපත් අතට හැරී ඇති බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
ගෝලීය ප්රවණතා සහ ප්රමුඛ රටවල්
මෙම දර්ශකය මඟින් සමස්ත ලෝක ජනගහනයෙන් සියයට 99.7ක් පමණ ආවරණය කරමින් රටවල සාමකාමීත්වයේ සාපේක්ෂ මට්ටම මැන බලයි. මේ සඳහා ජනමත සමීක්ෂණ, මාධ්ය වාර්තා සහ ආරක්ෂක දත්ත ඇතුළු දර්ශක 23ක් උපයෝගී කර ගැනේ.
කෙසේ වෙතත්, IEP ආයතනය පෙන්වා දෙන්නේ පසුගිය දශකය පුරාම ගෝලීය වශයෙන් අන්තර් රාජ්ය ගැටුම් සහ ප්රචණ්ඩත්වය ක්රමයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර සාමකාමීභාවය බිඳවැටෙමින් පවතින බවයි. දැනට ලොව පුරා සක්රීය මට්ටමේ පවතින ගැටුම් සංඛ්යාව 61ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු වාර්තා වූ ඉහළම අගයයි.
2026 දර්ශකයට අනුව ලොව වඩාත්ම සාමකාමී රටවල් සහ ප්රධාන බලවතුන්ගේ තත්ත්වය මෙසේය:
- පළමු ස්ථාන: ලොව වඩාත්ම සාමකාමී රට ලෙස අයිස්ලන්තය පෙරමුණේ පසුවන අතර, දෙවැනි ස්ථානය නවසීලන්තයටත්, තෙවැනි ස්ථානය ස්විට්සර්ලන්තයටත් හිමිව ඇත.
- ලෝක බලවතුන්: චීනය මෙම ලැයිස්තුවේ 118 වැනි ස්ථානයේ පසුවන අතර, දේශපාලන නොසන්සුන්තා හේතුවෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 134 වැනි ස්ථානය දක්වා පහත වැටී තිබේ.
- අවසාන ස්ථානය: පවතින යුදමය සහ දේශපාලනික තත්ත්වයන් හේතුවෙන් මෙවර ලැයිස්තුවේ අවසන් ස්ථානය හෙවත් 163 වැනි ස්ථානය හිමිව ඇත්තේ රුසියාවටයි.